Uzun zamandır Linux kullanıyorum ve Türkçe klavye neredeyse hiçbir dağıtımda tam anlamıyla, sorunsuz şekilde desteklenmiyor. Kurulum sırasında neyi seçerseniz seçin, illaki ya grafik yada text ortam kullanımında Türkçe klavye kullanabilmek için az yada çok ek birşeyler yapmak zorundasınız. Debian GNU/Linux dağıtımında da aynı şekilde ek işlemler yapılmadan Türkçe klavye kullanamıyorsunuz. Bunun bir Debian raconuna uygun şekli de var ve ben bunu oldum olası beceremedim. Kendime göre daha farklı birşekilde hallediyorum ve bunu paylaşmak istedim.
Konsol Ayarları (Metin ekranda Türkçe kullanımı)
Debian`da konsolda text olarak Türkçe kullanabilmek için iki adet komutun işletilmesi gerekli. Normal olarak sistem bu komutları işletmekle yükümlüdür. Fakat şimdi bunların manual kullanımlarını görelim.
loadkeys trq
consolechars -f lat5u-16.psf
Burada bahsedilen komutlar iki adet dosyaya ihtiyaç duyarlar. Bu dosyalardan lat5u-16.psf.gz normal olarak dağıtımlarda bulunmaz (belki gelecek dağıtımlarda). Her iki dosyayı da ( lat5u-16.psf.gz, trq.kmap.gz) download ederek Debian sistemi üzerindeki yerlerine kopyalayabilirsiniz.
/usr/share/keymaps/i386/qwerty/trq.kmap.gz
ve
/usr/share/consolefonts/lat5u-16.psf.gz (isteğe bağlı olarak lat5u-12 ve lat5u-14 te kullanılabilir)
Not:Debian 3.0 R2 kullanıyorsanız beraber gelen iso09 dosyası lat5u-16 yerine kullanılmalı. Bu sefer doğru bir dosya gelmiş ve lat5u sorun çıkartıyor.
Sisteme bu dosyaları kopyalayıp yukarıda bahsedilen komutları vererek konsol da Türkçe kullanımını sağlayabilirsiniz.
Şimdi de bu işlemleri Debian sistemin kendisinin otomatik olarak yapmasını sağlamak için yapmanız gerekenlere gelelim, ben bu metodu kullanıyorum.
İlk olarak /etc/locale.gen dosyasında şu satırların bulunması gerekir:
en_US ISO-8859-1
tr_TR ISO-8859-9
Bu satırlar dosyada mevcut iken locale-gen komutunu çalıştırmanız gerekir. (Hatırlatma için Soydan T. Renkmen`e teşekkürler.
Debian sisteminde lokalizasyon ve bununla ilgili ayarlar için yer alan dosya /etc/environment dosyasıdır. Bu dosya varsa vi editörüyle açıp değiştirin eğer yoksa buradaki örnek ten alıp oluşturabilirsiniz:
LANG=”tr_TR”
LANGUAGE=”en”
LC_CTYPE=”tr_TR”
LC_NUMERIC=”en_US”
LC=TIME=”en_US”
LC_COLLATE=”en_US”
LC_MONETARY=”en_US”
LC_MESSAGES=”en_US”
LC_PAPER=”en_US”
LC_NAME=”en_US”
LC_ADDRESS=”en_US”
LC_TELEPHONE=”en_US”
LC_IDENTIFICATION=”tr_TR”
SUPPORTED=”en_US.iso885915:en_US:en:tr_TR:tr”
SYSFONT=”lat5-16″
SYSFONTACM=”iso09″
Eğer sistemde console-tools kullanıyorsanız /etc/console-tools/config dosyasında şu satırların bulunması gerekiyor:
SCREEN_FONT=lat5u-16
APP_CHARSET_MAP=iso9
#(Bunlar da fonty`nin ekledikleri, diğer terminaller içinde eklenmiş. 3 adet terminal için)
SCREEN_FONT=iso9-16
APP_CHARSET_MAP=iso09
FALLBACK_TAB=fonty
SCREEN_FONT_vc1=iso9-16
APP_CHARSET_MAP_vc1=iso09
FALLBACK_TAB_vc1=fonty
SCREEN_FONT_vc2=iso9-16
APP_CHARSET_MAP_vc2=iso09
FALLBACK_TAB_vc2=fonty
SCREEN_FONT_vc3=iso9-16
APP_CHARSET_MAP_vc3=iso09
FALLBACK_TAB_vc3=fonty
Eğer sistemde kbdconfig kullanıyorsanız /etc/kbd/config dosyasında şu satırların bulunması gerekiyor:
CONSOLE_FONT=lat0-16.psfu.gz
CONSOLE_MAP=iso09
Buradaki örnekte bazı tanımların Türkçe bazı tanımların İngilizce olarak yapıldığını görüyorsunuz. Bu benim tercihim. Sistemin Türkçe klavyeye göre çalışmasını fakat hata ve uyarı mesajlarını İngilizce olarak vermesini istiyorum.
Eğer mesajların Türkçe olarak gelmesini isterseniz LC_MESSAGES=”tr_TR” olarak değişiklikler yapabilirsiniz.
Örnek olarak LC_IDENTIFICATION=”tr_TR” ile de mesela web sitelerini gezerken sisteminizin Türkçe tanımlı bir sistem olduğunu ve dolayısıyla Web Browser`ınızın Türkçe ayarlı olduğunu belirtmiş oluyorsunuz. Şu an çoğu Web sitesi bu tanımdan (bazı browserlar bu tanımı kendisi de yapıyor) dolayı sizi Türkiye`deki Web yansılarına yönlendirerek o siteyi Türkçe olarak görmenizi sağlıyorlar.
Bu tanımları yapıp daha önce bahsedilen dosyaları da sisteminize kopyaladıysanız artık sisteminizden çıkış yapıp tekrar login olduğunuzda artık klavyeniz Türkçe olarak çalışıyor ve konsoldaki karakterleri Türkçe olarak görebiliyor olmalısınız.
Bunu denemek için yeni bir dizin yaratın (mkdir ğüşıöç-ĞÜŞİÖÇ) , daha sonra ls ile bu dizini görüntülediğinizde dizin ismindeki tüm karakterler sorunsuz olarak görünebiliyor olmalıdır. Buna benzer isimlerde dosyalara yaratarak veya vi ,pico gibi metin editörlerinde Türkçe karakterler kullanarak test edebilirsiniz.
XWindows Ayarları (Grafik ekranda Türkçe kullanımı)
XWindows ayarları da değişik şekillerde yapılabiliyor. Bu konuda fazlamesai.net `te yayınlanan Sundance tarafından gönderilmiş bu yazıyı da okumanızı tavsiye ederim. Benim uyguladığım teknik daha değişik ve benim daha kolayıma geliyor.
XWindows için eğer XFree86 versiyon 3 kullanıyorsanız konfigurasyon dosyanız /etc/X11/XF86Config eğer XFree86 versiyon 4 kullanıyorsanız konfigurasyon dosyanız /etc/X11/XF86Config-4 olacaktır.
Bu dosyayı ve bir Xmodmap dosyası kullanarak ayarlarımızı yapacağız.
İlk olarak daha önce ODTU`den M.U.Yılmaz,K.Aker ve O.T. Şehitoğlu tarafından oluşturulmuş olan TurkceBDF paketini alıp kurmak gerekiyor. Ben bu paketi Debian için minimal düzeyde değiştirdim. Paketi ilgili linkten indirip kurmak gerekiyor.
Kurulum için ilk önce paketi extract edip ( tar -zxvf Turkcebdf.tar.gz) daha sonra
cd turkce
make
make install
komutlarını vererek install etmek gerekiyor.
Ayrıca paketin install ettiği font dizinlerini ki bu dizinler default olarak
cd /usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_100dpi
cd /usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_75dpi
cd /usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_misc
olacaktır (başka yere install ettiyseniz değiştirin)
Bu dizinleri /etc/X11/XF85Config-4 dosyasının Section “Files” kısmına eklemeniz gerekiyor. Dosyanın bu bölümü benim konfigurasyon dosyamda şöyle görünüyor.
Section “Files”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_100dpi/:unscaled”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_75dpi/:unscaled”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_misc/:unscaled”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_100dpi/”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_75dpi/”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_misc/”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc/”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi/:unscaled”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi/:unscaled”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1/”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi/”
FontPath “/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi/”
Font dizinleri hem scaled hem de unscaled olarak yukarıdaki gibi eklenmeli.
Daha sonra bu font dizinlerinin ge&çerli olabilmesi için şu komutlar
xset +fp /usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_100dpi
xset +fp /usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_75dpi
xset +fp /usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/tr_misc
verilerek font listesine eklenmeli. Eğer sistemde XFS kullanılıyorsa bu eklemeler /etc/X11/fs/config dosyasının catalogue kısmına da yapılmalıdır.
Daha sonra tekrar /etc/X11/XF86Config-4 dosyasına geliyoruz ve Sectionlarda gerekli düzenlemeleri yapıyoruz.
Section InputDevice kısmında
Option “XkbRules” “xfree86″
Option “XkbModel” “pc105″
Option “XkbLayout” “tr”
Option “XkbCompat” “basic”
Option “XkbOptions” “caps:shift”
eğer yoksa bu tanımları yapıyoruz.
Aynı zamanda buradan indirebileceğiniz caps dosyasını da /etc/X11/xkb/types/ altına kopyalıyoruz.
Daha sonra buradan indirebileceğiniz Xmodmap.trq dosyasını da indirip herhangi bir yere (mesela kendi home dizininize) kopyalıyoruz.
Eğer caps dosyasıyla ilgili bir hata alırsanız /etc/X11/xkb/types.dir dosyasına da ekleme yapmak zorunda kalabilirsiniz.
Daha sonra Xmodmap.trq dosyasını da kendi home dizininizdeki .xinitrc dosyasına eklemeniz gerekiyor. Benim .xinitrc dosyam şöyle:
xmodmap ~/.Xmodmap #Benim Xmodmap dosyamın yeri kendi home dizinimdeki .Xmodmap.trq dosyası.
exec wmaker #Window maker kullanıyorum.
Bundan sonra XWindows ta da Türkçe klavye kullanıp Türkçe yazıları sorunsuz görebiliyor olmanız lazım. Sorun çıkarsa .xinitrc dosyasının başına Turkcebdf paketinden çıkan Turkce scriptini de eklemeyi deneyebilirsiniz. Bunu da ekleyince .xinitrc dosyası şu hale geliyor:
Turkce
xmodmap ~/.Xmodmap.trq
exec wmaker
Denemek için XWindows u açıp bir Xterm de veya başka bir terminal de ğüşıöç ve ĞÜŞİÖÇ karakterlerini sorunsuz yazıp yazamadığınızı kontrol edin. Ayrıca bir web browser la (Meseja Firefox) Türkçe karakterler içeren bir sayfayı (mesela bu sayfa) doğru görüp göremediğinize bakın.
Mozilla ve Netscape için Edit -> Preferences -> Appearence -> Fonts kısmında Fonts For ayarının Turkish seçili olmasına dikkat edin.
Kolay gelsin.
Sorunlar ve düzeltmeler için yazıya yorum yapabilirsiniz. Daha önce kullandığım e-posta adresini gelen spamler yüzünden buradan silmek zorunda kaldım.
Mehmet Türker
http://www.turker.name.tr
“Debian`da Türkçe Klavye Kullanımı” için 0 Yorum yapılmış.